Giảm xóc ô tô làm việc khắc nghiệt như thế nào? Vì sao chất lượng giảm xóc lại quan trọng?
Trên một chiếc ô tô hiện đại có hàng chục nghìn chi tiết, nhưng nếu xét về cường độ làm việc, giảm xóc (giảm chấn) là một trong những bộ phận phải hoạt động liên tục và bền bỉ nhất.
Khác với động cơ chỉ làm việc khi xe nổ máy hay hệ thống điều hòa chỉ hoạt động khi được bật, giảm xóc gần như không có thời gian nghỉ. Ngay cả khi xe đang đỗ, giảm xóc vẫn phải nâng đỡ toàn bộ trọng lượng của thân xe, động cơ, hộp số, nhiên liệu và hành khách. Khi xe bắt đầu lăn bánh, đặc biệt trên những cung đường gồ ghề hoặc ở tốc độ cao, cường độ làm việc của giảm xóc tăng lên rất nhiều lần.
Đó là lý do các nhà sản xuất ô tô luôn coi giảm xóc là một trong những chi tiết ảnh hưởng trực tiếp đến độ êm ái, khả năng điều khiển và mức độ an toàn của chiếc xe.
Mỗi chuyến đi là hàng nghìn lần nén và hồi
Nhiệm vụ của giảm xóc không đơn giản là làm chiếc xe “êm hơn”.
Mỗi khi bánh xe đi qua ổ gà, gờ giảm tốc hoặc mặt đường gồ ghề, lò xo của hệ thống treo sẽ bị nén xuống rồi bật trở lại trạng thái ban đầu. Nếu không có giảm xóc kiểm soát, thân xe sẽ tiếp tục dao động nhiều lần, khiến xe bồng bềnh, mất ổn định và làm giảm khả năng bám đường.
Giảm xóc có nhiệm vụ hấp thụ năng lượng của những dao động này, nhanh chóng dập tắt rung động và giữ cho bánh xe luôn tiếp xúc ổn định với mặt đường.
Trong suốt vòng đời của một chiếc xe, mỗi giảm xóc có thể phải thực hiện hàng chục triệu chu kỳ nén và hồi. Đây là cường độ làm việc rất lớn mà ít bộ phận nào trên xe phải chịu.
Luôn phải làm việc trong môi trường khắc nghiệt
Không chỉ hoạt động liên tục, giảm xóc còn phải làm việc trong một môi trường rất khắc nghiệt.
Giảm xóc được bố trí ngay phía sau bánh xe, nơi thường xuyên chịu tác động trực tiếp của bụi đất, bùn, nước mưa, đá văng và các tạp chất từ mặt đường.
Vào mùa hè, khi nhiệt độ mặt đường có thể vượt quá 60°C, giảm xóc phải làm việc liên tục dưới tải trọng lớn. Dầu thủy lực bên trong liên tục bị ép qua các van điều tiết với áp suất cao, tạo ra lượng nhiệt rất lớn.
Ngay sau đó, xe có thể đi qua vùng ngập nước hoặc gặp mưa lớn, khiến nhiệt độ bên ngoài giảm xóc thay đổi đột ngột. Chu kỳ nóng – lạnh này lặp đi lặp lại trong suốt nhiều năm sử dụng.
Bên cạnh đó, giảm xóc còn phải chịu rung động ở nhiều dải tần số khác nhau, từ những rung động nhỏ khi chạy trên đường bằng phẳng cho đến những xung lực rất lớn khi xe đi qua ổ gà, gờ giảm tốc hoặc địa hình xấu.
Chính vì vậy, giảm xóc được xem là một trong những phụ tùng có điều kiện làm việc khắc nghiệt nhất trên ô tô.
Vì sao giảm xóc chính hãng được thiết kế riêng cho từng dòng xe?
Không phải chiếc giảm xóc nào cũng giống nhau.
Đối với mỗi dòng xe, các kỹ sư Nissan phải tính toán rất nhiều yếu tố như khối lượng xe, hệ thống treo, chiều cao trọng tâm, kích thước lốp, khả năng chịu tải, mục tiêu vận hành và cảm giác lái mong muốn.
Ví dụ, Nissan Almera được tinh chỉnh để mang lại sự êm ái, ổn định và tiết kiệm nhiên liệu khi di chuyển hàng ngày. Trong khi đó, Nissan Navara lại cần hệ thống giảm xóc có khả năng kiểm soát tốt khi chở tải nhưng vẫn phải đảm bảo sự thoải mái cho hành khách nhờ hệ thống treo sau đa liên kết.
Sự khác biệt này không chỉ nằm ở kích thước bên ngoài mà còn ở kết cấu van điều tiết, đặc tính của dầu thủy lực, vật liệu chế tạo, lực giảm chấn cũng như tốc độ nén và hồi của từng loại giảm xóc.
Đó là lý do một chiếc giảm xóc có thể lắp vừa về mặt cơ khí nhưng chưa chắc đã mang lại khả năng vận hành đúng như thiết kế ban đầu của nhà sản xuất.
Khi giảm xóc xuống cấp sẽ ảnh hưởng như thế nào?
Giảm xóc thường không hỏng đột ngột mà suy giảm hiệu quả theo thời gian.
Do quá trình này diễn ra từ từ nên nhiều chủ xe rất khó nhận biết sự thay đổi. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:
- Xe xóc hơn khi đi qua gờ giảm tốc hoặc mặt đường gồ ghề.
- Thân xe dao động nhiều sau khi đi qua ổ gà.
- Xe nghiêng nhiều hơn khi vào cua.
- Phanh gấp có cảm giác chúi đầu mạnh.
- Lốp mòn không đều.
- Có hiện tượng rò rỉ dầu trên thân giảm xóc.
Khi hiệu quả giảm chấn suy giảm, bánh xe sẽ khó duy trì độ bám tối ưu với mặt đường. Điều này không chỉ làm giảm sự êm ái mà còn ảnh hưởng đến khả năng điều khiển, quãng đường phanh và sự ổn định của xe trong các tình huống khẩn cấp.
Có nên chỉ thay một chi tiết để tiết kiệm chi phí?
Đây là câu hỏi mà các kỹ thuật viên Nissan thường gặp trong quá trình kiểm tra hệ thống treo.
Thực tế, hệ thống treo không phải là tập hợp của những chi tiết hoạt động độc lập. Giảm xóc, lò xo, cao su chân giảm xóc, rô-tuyn, càng treo, thanh cân bằng, bạc cao su và nhiều chi tiết khác đều phối hợp với nhau để hấp thụ dao động, giữ bánh xe bám đường và duy trì sự ổn định của thân xe.
Các kỹ sư thiết kế hệ thống treo với tuổi thọ và đặc tính làm việc của các chi tiết ở mức tương đối đồng bộ. Chúng cùng chịu tải trọng, cùng trải qua hàng triệu chu kỳ dao động và cùng làm việc trong một môi trường giống nhau. Vì vậy, khi một chi tiết đã xuống cấp do hao mòn tự nhiên, các chi tiết liên quan cũng thường đã trải qua mức độ làm việc tương tự.
Đó là lý do trong nhiều trường hợp, sau khi phát hiện một chi tiết hư hỏng, kỹ thuật viên sẽ kiểm tra tổng thể toàn bộ hệ thống treo thay vì chỉ tập trung vào vị trí vừa hỏng.
Ngoài vấn đề tuổi thọ, còn có yếu tố đồng bộ giữa các chi tiết.
Ví dụ, nếu chỉ thay mới một giảm xóc trong khi giảm xóc còn lại trên cùng một cầu xe đã làm việc nhiều năm, lực giảm chấn giữa hai bên sẽ không còn giống nhau. Khi phanh gấp, vào cua hoặc đi qua mặt đường gồ ghề, khả năng kiểm soát thân xe có thể không còn cân bằng như thiết kế ban đầu.
Điều này không có nghĩa là mọi trường hợp đều bắt buộc phải thay đồng loạt. Nếu các chi tiết còn lại vẫn đạt tiêu chuẩn kỹ thuật sau khi kiểm tra thì hoàn toàn có thể tiếp tục sử dụng.
Tuy nhiên, đối với những xe đã vận hành nhiều năm hoặc có quãng đường sử dụng lớn, việc đánh giá tổng thể toàn bộ hệ thống treo sẽ giúp chủ xe lựa chọn phương án sửa chữa hợp lý hơn, tránh tình trạng hôm nay thay một chi tiết, vài tháng sau lại phải tháo lắp để thay tiếp các chi tiết khác.
Một phương án có chi phí thấp nhất chưa chắc đã là phương án kinh tế nhất. Trong nhiều trường hợp, sửa chữa theo đúng khuyến nghị kỹ thuật của nhà sản xuất sẽ giúp chiếc xe vận hành ổn định hơn, giảm số lần phải quay lại xưởng và tối ưu tổng chi phí sử dụng trong suốt vòng đời của xe.
